Paslanmaz Çelik Sürekli Islak Kalırsa Ne Olur?
Paslanmaz çelik ıslandığı için paslanmaz. Sorun, suyun uzun süre hareketsiz kaldığı ve havanın yenilenmediği dar aralıklarda başlar: oksijen tükenir, tuzlar birikir ve aralık korozyonu denilen yerel bir aşınma görülebilir. Bir saksının ya da tabağın paslanmaz çelik yüzeye tam oturduğu nokta, evdeki en tipik örnektir. Çözüm de basittir: suyun birikmesine izin vermemek ve yüzeyin ara sıra kurumasını sağlamak.
Paslanmaz çeliği koruyan şey oksijen
Paslanmaz çeliği paslanmaz yapan, içindeki kromun havadaki oksijenle oluşturduğu birkaç nanometre kalınlığındaki görünmez bir filmdir. Bu film çizildiğinde ya da zarar gördüğünde oksijen varlığında kendini birkaç dakika içinde yeniler. Yani paslanmaz çeliğin koruması sabit bir kaplama değil, sürekli yenilenen bir tepkimedir.
Bu yüzden açık havada ıslanıp kuruyan bir paslanmaz çelik yüzey için su bir tehdit değildir. Yağmur, buhar ya da üzerine dökülen su yüzeyi bozmaz; oksijen her zaman oradadır.
Aralıkta ne değişir?
İki yüzeyin birbirine çok yakın durduğu dar bir boşlukta, örneğin bir saksı tabanının altında, su sıkışır ve hareket etmez. Bu ince su tabakasında üç şey olur:
- Sudaki oksijen tükenir ve yenilenmez. Koruyucu film kendini onaramaz hale gelir.
- Su buharlaştıkça içindeki tuzlar geride kalır ve klorür yoğunluğu giderek artar.
- Ortam yavaş yavaş asitleşir ve aşınma hızlanır.
Sonuç, yüzeyin geri kalanı pırıl pırılken aralığın içinde başlayan küçük kahverengi lekeler ya da çukurcuklardır. Bu olaya aralık korozyonu denir ve açık yüzeydeki noktasal korozyondan daha düşük tuz seviyelerinde başlayabilir.
Buharlaşma neden önemli?
Şebeke suyunda klorür bulunur. Türkiye’deki içme suyu yönetmeliği klorür için litrede 250 miligramı üst sınır kabul eder ve şehir sularının çoğu bunun oldukça altındadır. Bu seviyeler paslanmaz çelik için tek başına sorun değildir.
Ama bir tabakta ya da saksı altında bekleyen su her buharlaştığında klorürü geride bırakır. Haftalarca sulama, buharlaşma ve yeniden sulama döngüsü, aralıktaki tuz yoğunluğunu şebeke suyunun çok üstüne çıkarabilir. Klorür içeren gübreler bu birikimi hızlandırır.
304 ve 316 burada nasıl farklılaşır?
Nikel Enstitüsü’nün sudaki kullanım için verdiği yaygın kabul gören sınırlar, nötr pH ve oda sıcaklığında, aralık koşullarını da hesaba katarak şöyledir:
| 304 | 316 | |
| Önerilen üst klorür sınırı (suda) | yaklaşık 200 mg/L | yaklaşık 1.000 mg/L |
| Molibden | yok | yüzde 2 ile 2,5 |
| Korozyon direnci eşdeğeri (PREN) | yaklaşık 19 | yaklaşık 24 |
PREN, krom, molibden ve azot oranlarından hesaplanan bir dayanım göstergesidir (yüzde krom + 3,3 x yüzde molibden + 16 x yüzde azot). Değer yükseldikçe çelik noktasal ve aralık korozyonuna karşı daha dirençli olur. İki kalitenin farkının ayrıntısını 304 ve 316 paslanmaz çelik farkı yazımızda anlattık.
Ev içinde, tuz kaynağı olmayan bir ortamda 304 kalite yeterlidir. Belirleyici olan kalite değil, suyun aralıkta birikip birikmediğidir.
Risk tablosu
| Durum | Risk |
| Ara sıra ıslanıp kuruyan açık yüzey | Düşük |
| Altında hava boşluğu olan, ıslanıp kuruyan saksı altlığı | Düşük |
| Tabak altında sürekli nemli kalan dar aralık | Orta |
| Gübreli suyun buharlaşıp tuz bıraktığı, sürekli ıslak aralık | Yüksek |
| Deniz kenarı, havuz çevresi | Yüksek, 316 tercih edilmeli |
Saksı altında alınacak önlemler
- Tabakta su bırakmayın. Sulamadan yarım saat sonra tabakta kalan suyu boşaltın.
- Hava boşluğu bırakın. Saksı ya da tabak çelik yüzeye tam oturmasın, altından hava geçsin. Saksı altlığı ne işe yarar yazımızda bu boşluğun zemin için de neden önemli olduğunu anlattık.
- Ayda bir durulayın ve kurulayın. Saksıyı kaldırın, yüzeyi temiz suyla durulayıp yumuşak bir bezle kurulayın. Biriken tuz bu şekilde gider.
- Gübreli suyu çeliğin üstüne dökmeyin. Gübreyi saksının içine verin, taşan suyu silin.
- Çelik tel sünger kullanmayın. Yüzeyde bıraktığı demir parçacıkları paslanır ve leke, çeliğin kendisi paslanmış gibi görünür.
Dış mekan için ek önlemleri paslanmaz çelik mobilya dış mekanda kullanılır mı yazımızda, genel temizlik yöntemini de paslanmaz çelik mobilya bakımı yazımızda bulabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Paslanmaz çeliğe doğrudan su dökersem paslanır mı?
Hayır. Açıkta ıslanıp kuruyan paslanmaz çelik paslanmaz. Risk yalnızca suyun dar bir aralıkta uzun süre hareketsiz kalmasıyla ortaya çıkar.
Saksı altında kahverengi leke çıktı, ne yapmalıyım?
Saksıyı kaldırın, yüzeyi temiz suyla durulayın ve oksalik asit içeren bir paslanmaz çelik temizleyicisiyle, yüzeyin çizgisi yönünde silin. Ardından bol suyla durulayıp kurulayın. Yüzeysel lekeler bu şekilde çıkar.
Paslanmaz çelik saksı içinde toprakla temas edebilir mi?
Edebilir, ama toprak sürekli ıslak kalan ve havasız bir ortam olduğu için uzun vadede aralık koşulu yaratır. Toprakla doğrudan temas yerine çeliği bir iç saksının dışında, taşıyıcı olarak kullanmak daha güvenlidir.
316 kalite almak gerekir mi?
Ev içinde, deniz kenarı ya da havuz çevresi gibi tuz kaynağı yoksa gerekmez. Asıl önlem suyun birikmesini önlemektir.
Kaynaklar: ASSDA, Chlorine and chloride: same element, very different effect; Nickel Institute, Resistance of stainless steel to corrosion in naturally occurring waters (No. 1262)
