Saksı altlığı, saksıyı zeminden ayırarak iki iş yapar: sulama suyunu ve nemi zeminden uzak tutar, ağır bir saksıyı kaldırmadan yerinden oynatılabilir hale getirir. Parkede beliren halka şeklindeki lekelerin, saksının altında fark edilmeden büyüyen küfün ve ağır saksı sürüklenirken açılan çiziklerin çoğu, saksının doğrudan zemine konmasından kaynaklanır.

Saksı zemine neden zarar verir?

Ahşap gözenekli bir malzemedir ve suyu emer. Masif parke suyu yüzeyinden, lamine parke ise panellerin birleşim yerlerinden alır. Su emen ahşap önce renk değiştirir, sonra şişer ve kabarır.

Zarar üç yoldan gelir:

• Taşan su. Sulamadan sonra drenaj deliğinden çıkan su tabağı taşırır ya da tabak hiç yoksa doğrudan zemine yayılır.
• Yoğuşma. Soğuk su dolu bir tabağın dış yüzeyi terler. Tabağın kendisi su sızdırmasa da altındaki zemin sürekli nemli kalır. Bu yüzden lekeler çoğu zaman tabağın tam altında, düzgün bir halka olarak çıkar.
• Havasızlık. Saksı ya da tabak zemine tam oturduğunda altındaki nem buharlaşamaz. Karanlık, nemli ve havasız bu alan küf için ideal ortamdır ve saksı kaldırılana kadar fark edilmez.

Üç tür saksı altlığı ve her birinin işi

Türkçede “saksı altlığı” üç farklı ürün için kullanılıyor. Hepsi aynı işi yapmaz.

	Saksı tabağı	Ayaklı altlık	Tekerlekli altlık
Ne yapar	Drenaj suyunu toplar	Saksıyı zeminden yükseltir	Saksıyı yükseltir ve taşır
Zeminle arasında hava boşluğu	Yok	Var	Var
Yoğuşma lekesini önler mi	Hayır, çoğu zaman sebebidir	Evet	Evet
Ağır saksıyı taşımayı kolaylaştırır mı	Hayır	Hayır	Evet

Pratikte en iyi sonuç, tabağı bırakmadan altına bir hava boşluğu eklemekle alınır. Tabak drenaj suyunu toplar, altlık da tabağı zeminden ayırarak altındaki nemin buharlaşmasına izin verir.

Hava boşluğu neden bu kadar önemli?

Zeminle saksı arasında birkaç santimlik açıklık bile iki şeyi değiştirir. Birincisi, hava dolaştığı için yoğuşan nem birikmez, kurur. İkincisi, saksının altı görünür hale gelir. Taşan suyu ya da başlayan bir lekeyi haftalar sonra değil, aynı gün fark edersiniz.

Cohoo’nun Cult modeli bu mantıkla tasarlandı: 30 cm çapında paslanmaz çelik bir tabla, tekerlekler dahil 14 cm yükseklik ve altı tamamen açık bir yapı. Tablanın altından hava geçer, zemin her zaman görünür.

Ağır saksı: altlığın ikinci işi

Büyük bir saksının ağırlığını çoğu kişi küçümser. Su almış saksı toprağı litre başına yaklaşık 1 kilograma yaklaşabilir. 40 litrelik bir saksı toprakla, suyla ve bitkiyle birlikte rahatlıkla 40 kilogramı geçer. Bu ağırlığı her temizlikte ya da mevsim değiştiğinde kaldırmak hem sırt hem zemin için risklidir. Sürüklenen bir saksı parkede derin çizikler bırakır.

Tekerlekli bir altlık bu sorunu çözer. Cult 55 kilograma kadar taşır. Daha büyük bitkiler için Cult Caddy saksıyı saran bir gövde ve hakiki deri sapla gelir; 35 cm boyu 65 kg, 40 cm boyu 90 kg, 45 cm boyu 110 kg taşır ve iki tekeri frenlidir.

Doğru altlığı seçmek için üç soru

1. Saksının çapı kaç santim? Altlık saksıdan biraz geniş olmalı ki tabak da üzerine otursun.
2. Toplam ağırlık ne kadar? Saksıyı, toprağı ıslak haliyle ve bitkiyi birlikte düşünün. Altlığın taşıma kapasitesi bunun üstünde olmalı.
3. Saksı yer değiştirecek mi? Mevsime göre ışığa taşınacak ya da temizlik için çekilecekse tekerlekli model, hep aynı köşede duracaksa ayaklı model yeterlidir.

Altlığı bitki köşesinin geri kalanıyla birlikte düşünmek isterseniz evde bitki sergileme fikirleri yazımız yükseklik ve malzeme kurgusunu anlatıyor.

Sık sorulan sorular

Saksı tabağı parkeye zarar verir mi?
Tabak suyu topladığı için taşmayı önler, ama zemine tam oturduğunda altında yoğuşma birikir ve halka şeklinde leke bırakabilir. Tabağın altına hava boşluğu bırakan bir altlık bu riski ortadan kaldırır.

Saksı altlığı ile saksı tabağı aynı şey mi?
Hayır. Tabak drenaj suyunu toplar. Altlık ise saksıyı ya da tabağı zeminden yükseltir, bazı modellerde de taşır. İkisi birlikte kullanıldığında en iyi sonucu verir.

Tekerlekli saksı altlığı halıda çalışır mı?
Kısa tüylü ve ince halılarda çalışır. Kalın ve uzun tüylü halılarda teker gömüldüğü için itmek zorlaşır. Bu durumda altlığı halının dışına, sert zemine yerleştirmek daha doğrudur.

Saksı altlığı ne kadar ağırlık taşımalı?
Saksının, ıslak toprağın ve bitkinin toplam ağırlığından fazlasını. Kaba bir hesap için saksının litre hacmini kilogram olarak düşünüp üzerine saksının kendi ağırlığını ekleyin.

Paslanmaz çelik altlık su değince paslanır mı?
Hayır, paslanmaz çelik suyla temas ettiği için paslanmaz. Yine de altında sürekli su birikmesine izin vermemek gerekir. Bakımın ayrıntıları paslanmaz çelik mobilya bakımı yazımızda.

Kaynaklar: USDA Forest Products Laboratory, Wood Handbook: Wood as an Engineering Material